ในกรณีที่เลิกลากันโดยสามารถตกลงกันได้ในเรื่องทรัพย์สินที่ทำมาหาได้ในระหว่างอยู่กินด้วยกัน ก็คงไม่จำเป็นต้องพึ่งพากระบวนการทางกฎหมายแต่อย่างใด แต่ในกรณีที่ไม่สามารถตกลงกันได้และจำเป็นต้องพึ่งพากระบวนการทางกฎหมายนั้น ในเรื่องนี้มีทั้งแนวคำพิพากษาศาลฎีกา และหลักกฎหมายที่ควรทราบก่อนที่จะดำเนินการใดๆ ในทางกฎหมาย ดังนี้

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๖๘๔/๒๕๐๘ ได้วางหลักเรื่องนี้ไว้ดังนี้

“โจทก์จำเลยแต่งงานกันตามประเพณี ไม่ได้จดทะเบียน อยู่กินกันฉันสามีภริยา ทำมาหากินร่วมกัน มีทรัพย์สินเพิ่มขึ้น ทรัพย์สินที่เพิ่มขึ้นมานี้ย่อมเป็นของโจทก์จำเลยร่วมกัน จำเลยมีสิทธิขอแบ่งได้ครึ่งหนึ่ง…”

ซึ่งตามแนวคำพิพากษาศาลฎีกาข้างต้นสรุปใจความได้คือ “ทรัพย์สินที่ทำมาหาได้ในระหว่างอยู่กินด้วยกันโดยไม่ได้จดทะเบียนสมรสกัน ทรัพย์สินนั้นถือว่าเป็นกรรมสิทธิ์รวม”

และเมื่อถือว่าเป็นกรรมสิทธิ์รวม มีหลักกฎหมายในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ที่ได้บัญญัติเกี่ยวกับเรื่องการแบ่งทรัพย์สินที่เป็นกรรมสิทธิ์รวม ซึ่งได้บัญญัติไว้ในมาตรา ๑๓๕๗ มาตรา ๑๓๖๓ และมาตรา ๑๓๖๔ ซึ่งสรุปได้ดังนี้คือ

๑.ให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่าผู้เป็นเจ้าของรวมกันมีส่วนเท่ากัน

๒.เจ้าของรวมคนหนึ่งๆ มีสิทธิเรียกให้แบ่งทรัพย์สินได้ เว้นแต่จะมีนิติกรรมขัดอยู่ หรือถ้าวัตถุที่ประสงค์ที่เป็นเจ้าของรวมกันนั้นมีลักษณะเป็นการถาวร ก็เรียกให้แบ่งไม่ได้

๓.สิทธิเรียกให้แบ่งทรัพย์สินนั้น จะตัดโดยนิติกรรมเกินคราวละ ๑๐ ปีไม่ได้

๔.เจ้าของรวมจะเรียกให้แบ่งทรัพย์สินในเวลาที่ไม่เป็นโอกาสอันควรไม่ได้

๕.การแบ่งทรัพย์สินพึงกระทำโดยแบ่งทรัพย์สินนั้นเองระหว่างเจ้าของรวม หรือโดยขายทรัพย์สินแล้วเอาเงินที่ขายได้แบ่งกัน

๖.ถ้าเจ้าของรวมไม่ตกลงกันว่าจะแบ่งทรัพย์สินอย่างไร เมื่อเจ้าของรวมคนหนึ่งคนใดขอ ศาลอาจสั่งให้เอาทรัพย์สินนั้นออกแบ่ง ถ้าส่วนที่แบ่งให้ไม่เท่ากัน จะสั่งให้ทดแทนกันเป็นเงินก็ได้ ถ้าการแบ่งเช่นว่านี้ไม่อาจทำได้หรือจะเสียหายมากนักก็ดี ศาลจะสั่งให้ขายโดยประมูลราคากันระหว่างเจ้าของรวมหรือขายทอดตลาดก็ได้

สรุป : ทรัพย์สินที่ทำมาหาได้ระหว่างอยู่กินด้วยกันโดย “ไม่ได้จดทะเบียนสมรส” ทั้งสองฝ่ายมีกรรมสิทธิ์ในทรัพย์สินนั้นร่วมกัน เมื่อจำเป็นต้องแยกทางกัน ทรัพย์สินนั้นต้องแบ่งให้แก่กันคนละครึ่ง ⚖️

หวังว่าบทความนี้จะเป็นประโยชน์แก่ผู้อ่านทุกท่านนะครับ ❤️