รู้จักสมรสเท่าเทียมให้ลึกซึ้ง มากกว่าคำว่า "แต่งงานได้"

สมรสเท่าเทียมไม่ใช่แค่การให้สิทธิแต่งงานกับคนเพศเดียวกัน แต่เป็นการยอมรับทางกฎหมายที่ให้ความคุ้มครองเท่าเทียมกับสมรสทั่วไป

สิ่งที่หลายคนไม่รู้คือ กฎหมายสมรสเท่าเทียมของไทยใช้ชื่อทางการว่า "พระราชบัญญัติการจดทะเบียนคู่ชีวิต พ.ศ. 2567" ซึ่งเป็นกฎหมายที่ครอบคลุมและให้ความคุ้มครองที่เท่าเทียมกับกฎหมายการสมรสทั่วไป

สมรสเท่าเทียมคือ (Marriage Equality) การจดทะเบียนคู่ชีวิตระหว่างบุคคลเพศเดียวกันที่มีผลทางกฎหมายเท่าเทียมกับการสมรสระหว่างชายหญิง โดยได้รับสิทธิและหน้าที่เดียวกันในทุกด้าน ไม่ว่าจะเป็นเรื่องทรัพย์สิน มรดก ภาษี ประกันสังคม และการตัดสินใจทางการแพทย์

เปรียบเทียบสมรสเท่าเทียมกับสมรสทั่วไป ต่างกันตรงไหน?

ความแตกต่างหลักอยู่ที่ขั้นตอนและคำศัพท์ แต่สิทธิและหน้าที่เท่าเทียมกัน 100%

สิ่งที่เหมือนกัน

• สิทธิในทรัพย์สินสมรส (สินสมรส สินส่วนตัว)
• สิทธิมรดก และการสืบทอดทรัพย์สิน
• สิทธิทางภาษี (ยื่นแบบคู่สมรส)
• ประกันสังคม และสิทธิการรักษาพยาบาล
• การตัดสินใจทางการแพทย์กรณีฉุกเฉิน
• สิทธิในการรับบุตรบุญธรรม (ตามเงื่อนไขของกฎหมาย)

สิ่งที่แตกต่าง

• คำศัพท์ที่ใช้: "คู่ชีวิต" แทน "สามีภรรยา"
• หน่วยงานที่ให้บริการ: เน้นสำนักงานเขตในกรุงเทพฯ 50 เขต
• เอกสารที่ออกให้: "ใบรับรองการจดทะเบียนคู่ชีวิต" แทน "ใบสำคัญการสมรส"

สิ่งที่ผมต้องเน้นคือ แม้จะใช้คำศัพท์ต่างกัน แต่มีผลทางกฎหมายเท่าเทียมกันทุกประการ

คุณสมบัติและเงื่อนไขสำคัญก่อนจดทะเบียนสมรสเท่าเทียม

เรื่องอายุ

• อายุครบ 17 ปีบริบูรณ์ขึ้นไป (เดียวกับการสมรสทั่วไป)
• หากอายุ 17-20 ปี ต้องได้ความยินยอมจากผู้ปกครอง
• หากอายุ 20 ปีขึ้นไป สามารถจดได้เอง

เรื่องสถานภาพ

• ยังไม่เคยจดทะเบียนสมรสหรือคู่ชีวิตกับใครมาก่อน
• หากเคยสมรสแล้วหย่า หรือคู่สมรสเสียชีวิต ต้องมีเอกสารยืนยัน
• ไม่อยู่ในระหว่างการดำเนินคดีหย่า

เรื่องเพศ

• ทั้งคู่ต้องเป็นเพศเดียวกัน (ชาย-ชาย หรือ หญิง-หญิง)
• กรณีที่มีการเปลี่ยนแปลงเพศ ใช้เพศตามบัตรประชาชน ณ วันที่จดทะเบียน

ข้อห้าม

• ไม่เป็นพี่น้องร่วมบิดามารดา ลุง ป้า น้า อา กับหลานชาย หลานสาว
• ไม่เป็นบิดามารดากับบุตร ปู่ ย่า ตา ยาย กับหลาน

คุณสมบัติสำหรับคนต่างชาติ

• สิ่งที่น่าสนใจคือ คนต่างชาติก็สามารถจดทะเบียนสมรสเท่าเทียมกับคนไทยได้ โดยมีเงื่อนไขดังนี้:
• อยู่ในประเทศไทยอย่างถูกต้องตามกฎหมาย (มีวีซ่าหรือใบอนุญาตพำนักที่ถูกต้อง)
• ประเทศของตนยอมรับการสมรสเท่าเทียม หรือไม่ห้ามการสมรสเท่าเทียม
• มีเอกสารรับรองจากสถานทูตหรือสถานกงสุล

เอกสารที่ต้องเตรียม

กรณีที่ 1: คนไทย-คนไทย (เปลี่ยนนามสกุล)

• บัตรประจำตัวประชาชน (ต้องไม่หมดอายุ)
• ทะเบียนบ้าน (ฉบับที่มีรายการล่าสุด)
• ใบรับรองการไม่เป็นสมรส จากอำเภอหรือเขต (ออกใหม่ไม่เกิน 3 เดือน)
• หนังสือยินยอมจากผู้ปกครอง (กรณีอายุ 17-20 ปี)
• รูปถ่าย ขนาด 1 นิ้ว จำนวน 2 รูป (ถ่ายมาไม่เกิน 6 เดือน)

กรณีที่ 2: คนไทย-คนต่างชาติ

สำหรับฝ่ายไทย ใช้เอกสารเหมือนกรณีที่ 1 สำหรับฝ่ายต่างชาติ ต้องมี

• หนังสือเดินทาง (Passport) ที่ยังไม่หมดอายุ
• วีซ่าหรือใบอนุญาตพำนัก ที่ถูกต้อง
• ใบรับรองการไม่เป็นสมรส จากประเทศต้นเพิ่ง (Certificate of No Impediment)
• ต้องแปลเป็นภาษาไทยโดยแปลที่สถานทูตและต้องมีการลงชื่อรับรอง
• รับรองตราสารโดยกระทรวงการต่างประเทศ
• ออกมาไม่เกิน 6 เดือน
• ใบรับรองเกิด ที่แปลเป็นภาษาไทยและรับรองแล้ว

เอกสารเพิ่มเติมกรณีพิเศษ

• ใบรับรองการหย่า หรือ ใบสำคัญการหย่า
• ใบมรณะบัตร (กรณีคู่สมรสเดิมเสียชีวิต)
• ใบรับรองแพทย์ยืนยันการเปลี่ยนแปลงเพศ
• ใบสำคัญการเปลี่ยนคำนำหน้าชื่อ (ถ้ามี)

อ่านบทความเพิ่มเติมเกี่ยวกับสมรสเท่าเทียม

สมรสเท่าเทียมต่างจากสมรสปกติอย่างไรในทางกฎหมาย (อัปเดต 2568)

สมรสเท่าเทียม 2568 คู่มือสมบูรณ์สำหรับการจดทะเบียนและสิทธิ์ตามกฎหมายใหม่

การรับบุตรบุญธรรมหลังจากพ.ร.บ.สมรสเท่าเทียม

คู่มือขั้นตอนการจดทะเบียน Step-by-Step แบบละเอียด

ขั้นตอนสำหรับคนไทย-คนไทย (แบบมาตรฐาน)

เฟส 1 การเตรียมการ (2 สัปดาห์ก่อน)

สัปดาห์ที่ 1

วันจันทร์-วันอังคาร 

ตรวจสอบคุณสมบัติของทั้งสองฝ่าย อายุ สถานภาพ และข้อห้ามตามกฎหมาย หากมีข้อสงสัย โทรสอบถามสำนักงานเขตที่ต้องการจดทะเบียน

วันพุธ-วันพฤหัสบดี 

เตรียมเอกสารพื้นฐาน บัตรประชาชน ทะเบียนบ้าน ถ่ายรูป 1 นิ้ว และเริ่มดำเนินการขอใบรับรองการไม่เป็นสมรสจากอำเภอหรือเขต

วันศุกร์:

ติดต่อพยาน 2 คน อธิบายหน้าที่และนัดหมายเวลา พร้อมแจ้งให้เตรียมบัตรประชาชน

สัปดาห์ที่ 2:

วันจันทร์

รับใบรับรองการไม่เป็นสมรส ตรวจสอบความถูกต้องของข้อมูลทุกรายการ

วันอังคาร-วันพุธ

โทรนัดหมายสำนักงานเขต (หากจำเป็น) หรือเลือกวันและเวลาที่เหมาะสม หลีกเลี่ยงวันจันทร์ วันศุกร์ และช่วงเที่ยงวัน

วันพฤหัสบดี

เตรียมเอกสารใส่แฟ้ม ตรวจสอบความครบถ้วนอีกครั้ง และซักซ้อมขั้นตอนกับพยาน

เฟส 2: วันจดทะเบียนจริง

เวลา 8:30-9:00 น.: มาถึงสำนักงานเขต เช็คอินและรอคิว ตรวจสอบเอกสารครั้งสุดท้าย

เวลา 9:00-9:30 น.: ยื่นเอกสารให้เจ้าหน้าที่ เจ้าหน้าที่จะตรวจสอบความถูกต้อง ในระหว่างนี้อาจมีการสอบถามรายละเอียดเพิ่มเติม

เวลา 9:30-10:00 น.: กรอกแบบฟอร์มคำขอจดทะเบียน ระบุข้อมูลทั้งสองฝ่าย การเปลี่ยนนามสกุล และรายชื่อพยาน

เวลา 10:00-10:30 น.: เจ้าหน้าที่สอบถามเจตนาและยืนยันความสมัครใจ อธิบายสิทธิและหน้าที่ที่จะเกิดขึ้น

เวลา 10:30-11:00 น.: ลงนามในเอกสาร พยานลงนามรับรอง เจ้าหน้าที่บันทึกข้อมูลเข้าระบบ

เวลา 11:00-11:30 น.: รับใบรับรองการจดทะเบียนคู่ชีวิต ชำระค่าธรรมเนียม 100 บาท เสร็จสิ้นกระบวนการ

ขั้นตอนสำหรับคนไทย-คนต่างชาติ (แบบซับซ้อน)

เฟส 1: การเตรียมการ (4-6 สัปดาห์ก่อน)

สัปดาห์ที่ 1-2: ฝ่ายต่างชาติติดต่อสถานทูตประเทศตนเองเพื่อขอ Certificate of No Impediment และเอกสารประกอบอื่นๆ (ใช้เวลา 2-4 สัปดาห์)

สัปดาห์ที่ 3: รับเอกสารจากประเทศต้นทาง นำมาแปลและรับรองจากกระทรวงการต่างประเทศไทย (ใช้เวลา 3-5 วันทำการ)

สัปดาห์ที่ 4: เตรียมเอกสารฝ่ายไทย และประสานงานการนัดหมาย

เฟส 2: การดำเนินการ

เหมือนกับกรณีคนไทย-คนไทย แต่ใช้เวลานานกว่า 30-45 นาที เพราะเอกสารมีความซับซ้อน

ขั้นตอนการจดในต่างประเทศ

เฟส เตรียมการ (3-4 สัปดาห์)

สัปดาห์ที่ 1: ติดต่อสถานทูตไทยเพื่อนัดหมายและสอบถามรายละเอียด

สัปดาห์ที่ 2-3: เตรียมเอกสารจากไทยและเอกสารจากประเทศที่อยู่ รวมถึงการแปลและรับรอง

วันจดทะเบียน: กระบวนการคล้ายกับในไทย แต่อาจใช้เวลานานกว่า 1-2 ชั่วโมง

Tips และข้อแนะนำสำคัญ + บทสรุป Checklist สุดท้าย

เคล็ดลับการเลือกเวลาและสถานที่

เวลาที่ดีที่สุด: อังคาร-พฤหัสบดี เวลา 9:00-11:00 น. หลีกเลี่ยงวันจันทร์ (งานเยอะ) วันศุกร์ (คนแห่) และช่วงเที่ยงวัน (เจ้าหน้าที่ไปกินข้าว)

การเลือกเขต: ไม่จำเป็นต้องจดในเขตที่อยู่ เลือกเขตที่สะดวก ใกล้ที่ทำงาน หรือมี BTS/MRT ผ่าน เช่น เขตปทุมวัน เขตวัฒนา

เคล็ดลับประหยัดเวลา: โทรสำรองคิวล่วงหน้า เตรียมเอกสารใส่แฟ้มเรียงตามลำดับ และมาถึงก่อนเวลา 30 นาที

การจัดการกับพยาน

การเลือกพยาน: เลือกคนที่มีเวลายืดหยุ่น เข้าใจสถานการณ์ และเป็นคนที่คุณไว้ใจ ไม่จำเป็นต้องเป็นญาติสนิท

การเตรียมพยาน: แจ้งล่วงหน้า 1-2 สัปดาห์ อธิบายขั้นตอน เตรียมเอกสารของพยาน และมีพยานสำรอง 1 คน

ทางเลือกพยานเจ้าหน้าที่: ใช้เมื่อหาพยานไม่ได้ ค่าใช้จ่าย 500 บาท/คน ต้องแจ้งล่วงหน้า 1-2 วัน

การรับมือกับปัญหาเฉพาะหน้า

เมื่อเอกสารไม่ครบ: อย่าเก็งว่าผ่านได้ กลับไปเตรียมให้ครบก่อน เสียเวลา 1 วันดีกว่าเสียเวลาหลายสัปดาห์

เมื่อเจ้าหน้าที่ไม่แน่ใจ: ให้เวลาเจ้าหน้าที่สอบถามผู้บังคับบัญชา อย่าเร่งรัด แต่สามารถอธิบายเพิ่มเติมได้

เมื่อระบบล่ม: เตรียมใจว่าอาจต้องมาใหม่ ระบบรัฐบาลไม่เสถียร 100%

จำเป็นต้องมีพยานไหม? และพยานต้องเป็นคนแบบไหน

พยาน 2 คนเป็นข้อกำหนดบังคับ แต่ไม่จำเป็นต้องเป็นญาติสนิท

คุณสมบัติพยาน

• อายุ 20 ปีบริบูรณ์ขึ้นไป
• มีสติสมบูรณ์ดี
• สามารถให้การรับรองได้
• ไม่จำเป็นต้องเป็นญาติ - เพื่อนก็ได้

หน้าที่ของพยาน

• ยืนยันเจตนาของทั้งสองฝ่าย
• ลงนามในเอกสารจดทะเบียน
• รับรองความถูกต้องของข้อมูล

Tips การเลือกพยาน

• เลือกคนที่มีเวลาและเข้าใจสถานการณ์
• แจ้งล่วงหน้าและอธิบายขั้นตอน
• เตรียมเอกสารประจำตัวของพยานด้วย

ค่าธรรมเนียมและการคำนวณค่าใช้จ่าย

มาคุยเรื่องเงินกันแบบตรงไปตรงมาครับ ผมรู้ว่าหลายคู่กังวลเรื่องค่าใช้จ่าย แต่จริงๆ แล้วการจดทะเบียนสมรสเท่าเทียมไม่ได้แพงอย่างที่คิด

ค่าธรรมเนียมพื้นฐาน

ค่าจดทะเบียนสมรสเท่าเทียมฟรี แต่ถ้าจัดนอกสถานที่จะมีค่าธรรมเนียม 200บาท 

ค่าใช้จ่ายกรณีพิเศษ

กรณีคนต่างชาติ

• แปลเอกสาร + รับรองสถานทูต = 1,500-3,000 บาท/ฉบับ
• Certificate of No Impediment = 2,000-5,000 บาท
• รับรองเอกสารที่กระทรวงต่างประเทศ = 500-1,000 บาท

การจดในต่างประเทศ

• สถานกงสุลนิวยอร์ก = 50 USD (ประมาณ 1,800 บาท)
• สถานกงสุลลอสแองเจลิส = 50 USD (ประมาณ 1,800 บาท)
• สถานทูตลอนดอน = 65 GBP (ประมาณ 2,800 บาท)

กรณีศึกษา ปัญหาที่พบบ่อยและวิธีแก้ไข

ผมจะเล่าเรื่องจริงที่เกิดขึ้นจากประสบการณ์ในช่วงแรกๆ ที่กฎหมายเริ่มใช้ เพื่อให้คุณเห็นภาพและเตรียมพร้อมรับมือได้

กรณีศึกษาที่ 1: ปัญหาเอกสารต่างชาติที่หมดอายุ

สถานการณ์จริง: คุณอ้อม (นามสมมุติ) คนไทยกับคู่รัก มาร์ค จากประเทศเยอรมนี เตรียมเอกสารมา 2 เดือน แต่พอไปถึงสำนักงานเขต เจ้าหน้าที่บอกว่า Certificate of No Impediment หมดอายุแล้ว (ออกมากว่า 6 เดือน) ทำให้จดทะเบียนไม่ได้ในวันที่นัดไว้

สาเหตุของปัญหา: มาร์คเตรียมเอกสารจากเยอรมนีเมื่อ 8 เดือนก่อน แต่ไม่ทราบว่าเอกสารมีอายุการใช้งาน และเจ้าหน้าที่ไม่มีอำนาจผ่อนผันกรณีนี้

วิธีแก้ไข

• ติดต่อสถานทูตเยอรมนีในไทยทันที
• ขอใบรับรองการไม่เป็นสมรสฉบับใหม่ (ใช้เวลา 2-3 สัปดาห์)
• จ่ายค่าด่วน 2,500 บาท แทนการเดินทางกลับเยอรมนี
• นัดหมายจดทะเบียนใหม่

บทเรียนที่ได้

• เอกสารจากต่างประเทศมีกำหนดอายุการใช้งาน
• ควรเช็คอายุเอกสารก่อนนัดหมาย 1 สัปดาห์
• เตรียมเอกสารสำรองไว้เผื่อปัญหา

กรณีศึกษาที่ 2: ความสับสนเรื่องการแปลชื่อ

สถานการณ์จริง: คุณเป้ย คนไทยกับ อเล็กซานเดอร์ จากรัสเซีย พบปัญหาการแปลชื่อไม่ตรงกันในเอกสารต่างๆ เพราะในหนังสือเดินทางเป็น "Aleksandr" แต่ใบรับรองจากสถานทูตเป็น "Alexander" ทำให้เจ้าหน้าที่สงสัยว่าเป็นคนเดียวกันหรือไม่

สาเหตุของปัญหา:

• ระบบการแปลชื่อจากภาษารัสเซียมีหลายแบบ
• เอกสารแต่ละฉบับแปลโดยหน่วยงานต่างกัน
• ไม่มีมาตรฐานการแปลที่เป็นเอกภาพ

วิธีแก้ไข:

• ขอหนังสือรับรองจากสถานทูตรัสเซียยืนยันชื่อ
• ระบุชื่อเต็มในภาษาต้นทางพร้อมการแปลที่ถูกต้อง
• แนบสำเนาหนังสือเดินทางประกอบ
• ใช้เวลาเพิ่ม 1 สัปดาห์และค่าใช้จ่าย 1,200 บาท

การป้องกันปัญหา

• ใช้การแปลชื่อแบบเดียวกันในทุกเอกสาร
• ขอยืนยันการแปลจากสถานทูตล่วงหน้า
• เก็บเอกสารต้นฉบับภาษาต้นทางไว้อ้างอิง

คำถามที่ถูกถามบ่อยที่สุด 15 ข้อ

สมรสเท่าเทียมต่างจากสมรสทั่วไปอย่างไร?

สิทธิและหน้าที่เท่าเทียมกัน 100% แต่ใช้คำว่า "คู่ชีวิต" แทน "สามีภรรยา" และสามารถเลือกไม่เปลี่ยนนามสกุลได้

ใครบ้างที่จดทะเบียนสมรสเท่าเทียมได้?

บุคคลเพศเดียวกัน อายุ 17 ปีขึ้นไป สถานภาพโสด และไม่เป็นญาติสนิทตามที่กฎหมายห้าม

คนต่างชาติจดทะเบียนได้ไหม?

ได้ แต่ประเทศต้นทางต้องไม่มีกฎหมายห้ามการสมรสเท่าเทียม และต้องมีเอกสารครบถ้วน

ต้องใช้พยานกี่คน และต้องเป็นใคร?

ต้องมีพยาน 2 คน อายุ 20 ปีขึ้นไป ไม่จำเป็นต้องเป็นญาติ เพื่อนก็ได้

จดทะเบียนแล้วได้สิทธิอะไรบ้าง?

สิทธิในทรัพย์สินสมรส สิทธิมรดก สิทธิทางภาษี สิทธิประกันสังคม และสิทธิตัดสินใจทางการแพทย์

ค่าใช้จ่ายทั้งหมดประมาณเท่าไหร่?

คนไทย-คนไทย ประมาณ 500-1,500 บาท / กรณีมีคนต่างชาติ ประมาณ 8,000-15,000 บาท

จดทะเบียนได้ที่ไหนบ้าง?

สำนักงานเขตในกรุงเทพฯ 50 เขต สถานทูตในต่างประเทศ หรือระบบออนไลน์ (บางกรณี)

ใช้เวลานานแค่ไหน?

การจดทะเบียนใช้เวลา 1-2 ชั่วโมง แต่การเตรียมเอกสารอาจใช้เวลา 1-2 สัปดาห์

สามารถเปลี่ยนใจยกเลิกทะเบียนได้ไหม?

ได้ โดยความยินยอมร่วมกัน (ค่าธรรมเนียม 20 บาท) หรือฟ้องศาล (กรณีฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งไม่ยินยอม)

การจดทะเบียนมีผลทันทีไหม?

มีผลทันทีหลังจากเจ้าหน้าที่บันทึกเสร็จ สิทธิต่างๆ เริ่มมีผลตั้งแต่วันนั้น

ถ้าอายุไม่ครบ 20 ปี ทำอย่างไร?

อายุ 17-20 ปี ต้องมีความยินยอมจากผู้ปกครอง อายุต่ำกว่า 17 ปี จดไม่ได้

สามารถรับบุตรบุญธรรมได้ไหม?

ได้ แต่ต้องผ่านกระบวนการพิจารณาของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เหมือนคู่สมรสทั่วไป

การสมรสเท่าเทียมมีผลต่อการทำงานไหม?

ไม่มีผล นายจ้างไม่สามารถเลิกจ้างหรือเลือกปฏิบัติเพราะเหตุนี้ได้

จดทะเบียนในต่างประเทศมีผลในไทยไหม?

การจดในสถานทูตไทยมีผลในไทย แต่การจดตามกฎหมายต่างประเทศต้องพิจารณาเป็นรายกรณี

หลังจดทะเบียนแล้วต้องทำอะไรบ้าง?

แจ้งเปลี่ยนแปลงข้อมูลกับธนาคาร บริษัทประกัน สถานที่ทำงาน และปรับปรุงเรื่องภาษี