โจทก์ฟ้องว่า โจทก์และจำเลยทำสัญญาซื้อขายจอกทองเหลืองจำนวน70,000 อัน เป็นเงินทั้งสิ้น 658,000 บาท จำเลยผิดสัญญาไม่ส่งมอบสิ่งของให้แก่โจทก์ภายในกำหนด โจทก์จึงได้เลิกสัญญา และได้ใช้สิทธิตามสัญญาสั่งซื้อจอกทองเหลืองจำนวน 70,000 อัน รวมเป็นเงินทั้งสิ้น910,000 บาท จากสำนักงานคณะกรรมการอุตสาหกรรมป้องกันประเทศกองบัญชาการทหารสูงสุด ซึ่งมีราคาสูงกว่าราคาที่โจทก์ตกลงซื้อจากจำเลยเป็นเงิน 252,000 บาท จำเลยต้องรับผิดชำระเงินค่าปรับรายวันร้อยละ 0.2 ของราคาสิ่งของที่โจทก์ยังไม่ได้รับมอบ และต้องรับผิดชดใช้ราคาที่เพิ่มขึ้นจากเดิมด้วย ขอให้บังคับจำเลยชำระเงิน492,828 บาท พร้อมด้วยดอกเบี้ยร้อยละ 7.5 ต่อปี จากต้นเงินดังกล่าวนับแต่วันฟ้องเป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จให้แก่โจทก์

จำเลยให้การว่า ที่จำเลยไม่สามารถส่งสิ่งของที่ซื้อขายให้แก่โจทก์ภายในกำหนดเวลาตามสัญญานั้น ไม่ใช่ความผิดของจำเลย โจทก์ยอมผ่อนผันขยายระยะเวลาการส่งมอบสิ่งของไปเป็นเดือนเมษายน 2528ดังนั้นก่อนเดือนเมษายน 2528 จำเลยจึงยังไม่ตกเป็นผู้ผิดนัดจำเลยได้ยกเลิกสัญญากับโจทก์ โจทก์ได้ริบหลักประกันของจำเลยจากธนาคารทหารไทย จำกัด เป็นเงิน 65,800 บาท แล้ว จึงไม่มีสิทธิเรียกร้องค่าเสียหายจากจำเลยอีก ขอให้ยกฟ้อง

ศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยชำระเงิน 306,614 บาท พร้อมดอกเบี้ยร้อยละ 7.5 ต่อปี ของต้นเงินดังกล่าวนับแต่วันฟ้องเป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จให้แก่โจทก์

โจทก์และจำเลยอุทธรณ์

ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน

โจทก์และจำเลยฎีกา

ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า การที่จำเลยไม่ส่งมอบสิ่งของให้โจทก์ตรงตามกำหนดสัญญา โจทก์มิได้บอกเลิกสัญญาทันที แต่ได้มีหนังสือแจ้งเตือนให้จำเลยส่งมอบสิ่งของตามสัญญา และสงวนสิทธิจะเรียกร้องค่าปรับตามสัญญา การที่โจทก์มีหนังสือแจ้งเตือนให้จำเลยปฏิบัติตามสัญญาดังกล่าว มิใช่เป็นเรื่องที่โจทก์ยินยอมให้จำเลยขยายกำหนดเวลาส่งมอบออกไป อันเป็นการยกเลิกกำหนดเวลาส่งมอบตามสัญญาเดิม แต่เป็นกรณีที่โจทก์ให้จำเลยปฏิบัติการชำระหนี้ตามสัญญาให้เสร็จสิ้นโดยเร็วและบอกสงวนสิทธิเรียกร้องเบี้ยปรับเอาไว้ ในการที่จำเลยไม่ชำระหนี้ตรงตามเวลาที่กำหนด เมื่อจำเลยมิได้ส่งมอบสิ่งของให้โจทก์ภายในเวลาที่กำหนดไว้ในสัญญา จำเลยจึงเป็นฝ่ายผิดสัญญา และเมื่อโจทก์มีหนังสือเตือนจำเลยดังกล่าวแล้ว จำเลยมีหนังสือถึงโจทก์ยินยอมให้โจทก์ปรับเงินตามสัญญาทุกประการ ทั้งแจ้งเหตุขัดข้องในการส่งมอบสิ่งของ จึงเป็นกรณีที่โจทก์ไม่ใช้สิทธิบอกเลิกสัญญาตามข้อ 8โดยให้โอกาสจำเลยปฏิบัติการชำระหนี้ และจำเลยยังต้องการปฏิบัติตามสัญญาโดยยินยอมให้โจทก์ปรับ แต่เมื่อจำเลยไม่สามารถส่งสิ่งของตามสัญญาให้แก่โจทก์ได้และ ขอบอกเลิกสัญญา โจทก์จึงมีสิทธิเรียกเอาเบี้ยปรับจากจำเลยเป็นรายวันในอัตราร้อยละ 0.2 ของราคาสิ่งของที่ยังไม่ได้รับมอบ นับถัดจากวันครบกำหนดตามสัญญาจนถึงวันบอกเลิกสัญญาตามข้อ 9 วรรคแรก

โจทก์ได้ซื้อจอกทองเหลือง จำนวน 70,000 อัน ในราคา 910,000 บาทจากคณะกรรมการอุตสาหกรรมป้องกันประเทศ เป็นการซื้อในราคาที่สูงกว่าที่จำเลยตกลงขายแก่โจทก์เป็นเงิน 252,000 บาท ซึ่งเงินจำนวนนี้โจทก์จะต้องไปหักกับหลักประกันจำนวน 65,800 บาท ที่จำเลยนำธนาคารทหารไทย จำกัด มาค้ำประกันไว้ และโจทก์ได้ริบไปแล้วเพราะถือว่าเป็นค่าเสียหายส่วนหนึ่ง จำเลยจึงต้องรับผิดชำระค่าเสียหายที่โจทก์ต้องซื้อสิ่งของแพงขึ้นเป็นเงินเพียง 186,200 บาท

การที่ศาลล่างลดเบี้ยปรับรายวันให้จำเลยกึ่งหนึ่ง คงเหลือเงินเบี้ยปรับจำนวน 120,414 บาท ที่จำเลยต้องชำระแก่โจทก์โดยเห็นว่าโจทก์มิได้รับความเสียหายเป็นพิเศษอย่างอื่น เพียงแต่ต้องซื้อสิ่งของแพงขึ้นและจำเลยก็รับผิดไปแล้วเป็นจำนวนเงินพอสมควรจึงเป็นการพิเคราะห์ถึงทางได้เสียของโจทก์ทุกอย่างโดยชอบด้วยกฎหมายในเชิงทรัพย์สินเมื่อได้ใช้เบี้ยปรับแล้ว ดังนั้น ที่ศาลล่างทั้งสองลดเบี้ยปรับให้จำเลยจึงนับว่าเป็นการใช้ดุลพินิจที่เหมาะสมแล้วที่ศาลล่างทั้งสองพิพากษามาชอบแล้ว ฎีกาของโจทก์และจำเลยฟังไม่ขึ้น

พิพากษายืน

หมายเลขคดีดำศาลฎีกา

แหล่งที่มา กองผู้ช่วยผู้พิพากษาศาลฎีกา