โจทก์ฟ้องว่า โจทก์อยู่กินเป็นสามีภริยากับนางทัศนีย์ อินทรศรโดยมิได้จดทะเบียนสมรส มีบุตรด้วยกัน 2 คน คือเด็กชายนพดลและเด็กหญิงสุภัทรา วงศ์ปถัมภ์ อายุ 7 ปีและ 5 ปี ตามลำดับ ต่อมานางทัศนีย์ได้เลิกร้างกับโจทก์ โจทก์จึงยื่นคำร้องขอจดทะเบียนการรับรองบุตร ณ เขตพญาไท กรุงเทพมหานคร ต่อจำเลยซึ่งเป็นนายทะเบียนท้องถิ่นเขตพญาไท แต่จำเลยไม่ยอมจดทะเบียนให้เป็นการโต้แย้งสิทธิโจทก์ ขอให้บังคับจำเลยรับคำร้องและจดทะเบียนการรับรองบุตรทั้งสองของโจทก์

จำเลยให้การว่า จำเลยปฏิบัติราชการโดยชอบด้วยกฎหมายและระเบียบแบบแผนของทางราชการทุกประการ โจทก์ไม่มีอำนาจบังคับให้จำเลยรับจดทะเบียนการรับรองบุตรโดยฝ่าฝืนกฎหมาย ขอให้ยกฟ้อง

ในวันนัดพิจารณา โจทก์จำเลยแถลงรับกันว่า เหตุที่จำเลยไม่รับจดทะเบียนให้เนื่องจากโจทก์แจ้งว่าไม่ทราบว่ามารดาเด็กอยู่ที่ใด ไม่สามารถติดตามมารดาเด็กมาให้ความยินยอมได้ เพราะขัดต่อระเบียบราชการที่ว่าต้องให้เด็กและมารดาให้ความยินยอมจึงจะจดทะเบียนการรับรองบุตรได้

ศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่า จำเลยปฏิบัติโดยชอบด้วยกฎหมายและระเบียบแบบแผนของสำนักทะเบียนกลางที่ไม่จดทะเบียนการรับรองบุตรให้โจทก์ เพราะเด็กและมารดาไม่ได้มาให้ความยินยอม พิพากษายกฟ้อง

โจทก์อุทธรณ์

ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน

โจทก์ฎีกา

ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1548 วรรคสอง เป็นหน้าที่ของเจ้าหน้าที่จะต้องแจ้งความการขอจดทะเบียนไปยังเด็กและมารดาเด็กเอง เพื่อเปิดโอกาสให้คัดค้านหรือไม่คัดค้าน ในกรณีที่ไม่ทราบที่อยู่ของมารดาเด็กก็น่าจะได้ปิดประกาศหรือแจ้งความทางหนังสือพิมพ์ โดยให้ผู้ร้องขอจดทะเบียนเป็นผู้ออกค่าใช้จ่ายได้ การวางระเบียบให้เด็กและมารดามาให้ความยินยอมด้วย เป็นระเบียบภายในเพื่อความสะดวกของเจ้าหน้าที่เท่านั้น เมื่อโจทก์ขอจดทะเบียนเด็กเป็นบุตรและแจ้งว่าไม่ทราบที่อยู่ของมารดาเด็ก เจ้าหน้าที่ก็อาจจะแจ้งความการขอจดทะเบียนให้ทราบทางอื่นได้ดังกล่าว เมื่อไม่มีการคัดค้านเจ้าหน้าที่ก็ต้องจัดการจดทะเบียนให้ จะอ้างเพียงระเบียบภายในโดยมิได้ปฏิบัติตามมาตรา 1548 วรรคสอง เสียก่อนย่อมไม่ชอบ

พิพากษากลับ ให้จำเลยรับคำร้องของโจทก์ไว้ดำเนินการตามกฎหมายต่อไป

หมายเลขคดีดำศาลฎีกา

แหล่งที่มา กองผู้ช่วยผู้พิพากษาศาลฎีกา