การขอเปลี่ยนคำนำหน้า “นาง – นางสาว” หลังหย่า มีเงื่อนไขและขั้นตอนละเอียดอย่างไร
การสมรสและการหย่ามีผลอย่างสำคัญต่อสถานะบุคคลตามกฎหมาย ถือว่าป็นข้อมูลส่วนบุคคลที่เกี่ยวข้องกับสถานภาพบุคคลในทะเบียนราษฎร์ โดยเฉพาะคำนำหน้าชื่อของฝ่ายหญิง และการสมรสก็ทำให้สถานะหลายอย่างของคู่สมรสเปลี่ยนไป รวมถึง “คำนำหน้าชื่อ” ของฝ่ายหญิงที่สามารถเลือกเปลี่ยนจาก “นางสาว” เป็น “นาง” ได้ตามกฎหมาย เมื่อความสัมพันธ์สิ้นสุดลงด้วยการหย่า ผู้หญิงที่มีสถานภาพเป็น “หย่า” สามารถเลือกกลับไปใช้คำนำหน้าชื่อเดิมได้ โดยกฎหมายให้สิทธิโดยสมบูรณ์ ซึ่งการใช้คำนำหน้า “นาง” หรือ “นางสาว” ถือเป็นข้อมูลส่วนบุคคลสำคัญตามกฎหมายทะเบียนราษฎร การเปลี่ยนคำนำหน้านั้นแม้จะดูเป็นเรื่องส่วนตัว แต่มีผลทางกฎหมายหลายประการ เช่น การระบุตัวบุคคลในเอกสารราชการ ความสอดคล้องของข้อมูลในฐานทะเบียนราษฎร และการใช้สิทธิในด้านงานราชการหรือธุรกรรมต่าง ๆ และการเปลี่ยนคำนำหน้าหลังการหย่านั้นเป็นสิทธิโดยชอบด้วยกฎหมาย สามารถยื่นคำร้องขอเปลี่ยนกลับไปใช้คำนำหน้าที่ตนต้องการได้
กฎหมายที่เกี่ยวข้อง
พระราชบัญญัติ ชื่อบุคคล พ.ศ. 2505
- มาตรา 6 วรรคท้าย คู่สมรสอาจใช้ชื่อสกุลของอีกฝ่ายหนึ่งเป็นชื่อรองได้เมื่อได้รับความยินยอมของฝ่ายนั้นแล้ว
- มาตรา 13 เมื่อการสมรสสิ้นสุดลงด้วยการหย่าหรือศาลพิพากษาให้เพิกถอนการสมรส ให้ฝ่ายซึ่งใช้ชื่อสกุลของอีกฝ่ายหนึ่งกลับไปใช้ชื่อสกุลเดิมของตน
เมื่อการสมรสสิ้นสุดลงด้วยความตาย ให้ฝ่ายซึ่งยังมีชีวิตอยู่และใช้ชื่อสกุลของอีกฝ่ายหนึ่งมีสิทธิใช้ชื่อสกุลนั้นได้ต่อไป แต่เมื่อจะสมรสใหม่ ให้กลับไปใช้ชื่อสกุลเดิมของตน
พระราชบัญญัติ คำนำหน้านามหญิง พ.ศ. 2551
- มาตรา 5 หญิงซึ่งจดทะเบียนสมรสแล้ว จะใช้คำนำหน้านามว่า “นาง” หรือ“นางสาว” ได้ตามความสมัครใจ โดยให้แจ้งต่อนายทะเบียนตามกฎหมายว่าด้วยการจดทะเบียนครอบครัว
- มาตรา 6 หญิงซึ่งจดทะเบียนสมรสแล้ว หากต่อมาการสมรสได้สิ้นสุดลงจะใช้ คำนำหน้านามว่า “นาง” หรือ “นางสาว” ได้ตามความสมัครใจ โดยให้แจ้งต่อนายทะเบียนตามกฎหมาย ว่าด้วยการจดทะเบียนครอบครัว
พระราชบัญญัติ การทะเบียนราษฎร พ.ศ. 2534
- มาตรา 14 บุคคลผู้มีหน้าที่แจ้งการต่าง ๆ ตามที่กําหนดไว้ในพระราชบัญญัตินี้ เจ้าของประวัติซึ่งปรากฏในข้อมูลทะเบียนประวัติราษฎรตามมาตรา 12 หรือผู้แทนโดยชอบธรรมใน กรณีเจ้าของประวัติเป็นผู้เยาว์
ผู้อนุบาลในกรณีเจ้าของประวัติเป็นคนไร้ความสามารถหรือทายาท เจ้าของประวัติหรือผู้รับมอบอํานาจจากบุคคลดังกล่าวข้างต้น อาจขอให้นายทะเบียนดําเนินการได้ที่ สํานักทะเบียนในวันเวลาราชการ ดังนี้
(1) คัดและรับรองเอกสารข้อมูลทะเบียนประวัติราษฎร ตามมาตรา 12 และเสียค่าธรรมเนียมตามที่กำหนดในกฎกระทรวง
(2) แก้ไขเพิ่มเติม ลบ หรือทําให้ทันสมัยซึ่งข้อมูลใด ๆ ในข้อมูลทะเบียนประวัติ ราษฎรเพื่อให้เกิดความถูกต้องตามความเป็นจริง
เมื่อได้รับคําขอตาม (2) ให้นายทะเบียนมีคําสั่งโดยเร็ว คําสั่งของนายทะเบียนที่ไม่รับคําขอหรือไม่ดําเนินการตามคําขอทั้งหมดหรือบางส่วน ให้คู่กรณียื่นอุทธรณ์ต่อนายทะเบียน จังหวัด นายทะเบียนกรุงเทพมหานคร หรือผู้อํานวยการทะเบียนกลาง แล้วแต่กรณีภายในสิบห้าวัน นับแต่วันรับทราบคําสั่งจากนายทะเบียน
เงื่อนไข หลักเกณฑ์และวิธีการแก้ไขเพิ่มเติม ลบ หรือทําให้ทันสมัยซึ่งข้อมูลใด ๆ ในข้อมูลทะเบียนประวัติราษฎร และการอุทธรณ์ให้กําหนดในกฎกระทรวง
กรณีที่มีสิทธิขอเปลี่ยนคำนำหน้า
- ผู้หญิงที่ “หย่าตามกฎหมาย” แล้ว สามารถเลือกเปลี่ยนแปลงคำนำหน้าจากคำว่านางเป็นคำว่านางสาวได้ หรืออาจจะยังคงสถานะคำว่านางไว้ได้ ทั้งนี้ให้เป็นไปตามความสมัครใจได้และไม่ต้องดำเนินการขอความยินยอมจากคู่สมรสเดิมได้ เนื่องจากการหย่าถือว่าเป็นการสิ้นสุดสถานะสมรสโดยสมบูรณ์ ส่งผลทำให้การใช้คำนำหน้านั้นเป็นสิทธิส่วนบุคคล จึงไม่จำเป็นต้องขอความยินยอมจากผู้ใดเลย
- การหย่าโดยคำพิพากษา หรือหย่าโดยความยินยอม กรณีนี้ก็สามารถเปลี่ยนคำนำหน้าจากคำว่านางเป็นคำว่านางสาวได้ หรืออาจจะยังคงสถานะคำว่านางไว้ได้เช่นเดียวกับกรณีแรก
ทั้งนี้ กฎหมายมิได้กำหนดระยะเวลาของการเปลี่ยนคำนำหน้าจากคำว่านางเป็นคำว่านางสาวได้
จะสามารถใช้ระยะเวลากี่ปีก็ได้ในการดำเนินการเปลี่ยนแปลงคำนำหน้า แต่อย่างไรก็ตาม จะดำเนินการ
ขอเปลี่ยนแปลงทันทีหลังจากที่ดำเนินการหย่าเรียบร้อยแล้วก็ได้เช่นกัน และถ้าหากต้องการเปลี่ยนนามสกุลกลับไปใช้นามสกุลเดิม ก็สามารถทำพร้อมกันได้เลย รวมถึงการเปลี่ยนแปลงคำนำหน้า จะไม่มีผลต่อสิทธิในทรัพย์สินหรือบุตร อีกทั้ง หากเป็นกรณีการทำบัตรประชาชนหาย หรือบัตรหมดอายุในช่วงใกล้กัน สามารถออกบัตรใหม่รวมในครั้งเดียวได้เลย
การเปลี่ยนคำนำหน้าจากคำว่านางเป็นคำว่านางสาว จะไม่กระทบสิทธิต่อการปกครองบุตร สิทธิในทรัพย์สินเดิมที่มาแต่ต้น และไม่กระทบเอกสารสัญญาเก่าที่ได้ลงนามก่อนมีการเปลี่ยนแปลงคำนำหน้าภายหลังจากการหย่า
บทความที่คุณอาจสนใจ
- สมรสเท่าเทียมต่างจากสมรสปกติอย่างไรในทางกฎหมาย (อัปเดต 2568)
- การหย่าและฟ้องหย่าตามกฎหมาย
- อำนาจปกครองบุตร ใครได้สิทธิ ศาลพิจารณาจากอะไร?
การขอเปลี่ยนคำนำหน้าชื่อหลังหย่า
ผู้ที่ต้องการดำเนินการเปลี่ยนแปลงคำนำหน้าจากคำว่านางเป็นคำว่านางสาว จะต้องเดินทางไปยื่นเอกสารยังสำนักงานเขต กรุงเทพมหานคร หรือที่ว่าการอำเภอ แต่อย่างไรก็ตาม สามารถเดินทางไปที่อำเภอ
หรือเขตใดก็ได้ทั่วประเทศเนื่องจากปัจจุบันข้อมูลทะเบียนราษฎรมีการปรับปรุงและเชื่อมข้อมูลเข้าด้วยกัน
เพื่ออำนวยความสะดวกให้แก่ประชาชน
เอกสารที่จะเตรียมไปดำเนินการเปลี่ยนแปลงคำนำหน้า ดังนี้
- บัตรประชาชนตัวจริง
- สำเนาทะเบียนบ้าน (ไม่จำเป็นต้องมีการลงลายมือชื่อรับรองสำเนาถูกต้องแต่อย่างใด)
- หนังสือการหย่า หรือใบสำคัญการหย่า (คร.6 และ คร.7) หรือคำพิพากษาศาล (กรณีหย่าโดยคำพิพากษา)ทั้งนี้ หากเอกสารหนังสือการหย่า หรือใบสำคัญการหย่าหายสามารถขอคัดใหม่ได้สำนักงานเขตกรุงเทพมหานคร หรืออำเภอได้ทุกที่
- ใบเปลี่ยนชื่อ–สกุลเดิม (ถ้ามี)
- แบบคำร้องตามที่สำนักทะเบียนกำหนด (สามารถดำเนินการรับได้ที่สำนักงานเขต กรุงเทพมหานคร หรืออำเภอ)
ทั้งนี้ การดำเนินการขอเปลี่ยนแปลงคำนำหน้าภายหลังการหย่าแล้ว ไม่จำเป็นต้องมีคู่สมรสเดิมไปด้วย และไม่จำเป็นต้องมีพยานในการลงลายมือชื่อเพื่อดำเนินการด้านเอกสารต่อไป รวมถึงไม่จำเป็นต้องมีเอกสารรับรองจากบุคคลอื่น
ขั้นตอนการดำเนินการขอเปลี่ยนคำนำหน้าชื่อหลังหย่า
1. ยื่นคำร้องขอเปลี่ยนคำนำหน้า โดยการแจ้งความประสงค์ต่อเจ้าหน้าที่ว่า “ต้องการขอเปลี่ยนคำนำหน้าชื่อจากนางเป็นนางสาว เนื่องจากหย่าแล้ว”
2. กรอกคำร้องแก้ไขรายการทะเบียนราษฎร สำนักทะเบียนจะให้กรอกแบบคำร้อง โดยระบุข้อมูล ดังนี้
- ข้อมูลผู้ขอ รายการที่ต้องการแก้ไข (คำนำหน้าชื่อ)
- สาเหตุการแก้ไข (หย่าแล้ว)
- หลักฐานประกอบ
3. เจ้าหน้าที่ตรวจสอบเอกสาร ดังนี้
- หนังสือหย่า
- ทะเบียนบ้าน
- รายการในฐานข้อมูลเดิม
ทั้งนี้ หากเอกสารถูกต้องครบถ้วนจะดำเนินการอนุมัติได้ทันที
4. บันทึกข้อมูลในทะเบียนราษฎร ข้อมูลคำนำหน้าชื่อใหม่จะถูกบันทึกลงในทะเบียนบ้าน (ท.ร.14) และระบบฐานข้อมูลทะเบียนราษฎรกลาง
5. ออกบัตรประชาชนใหม่ เมื่อรายการใหม่ถูกบันทึกแล้ว เจ้าหน้าที่จะออกบัตรประชาชนใบใหม่ให้ พร้อมถ่ายรูปและเก็บลายนิ้วมือ (เช่นเดียวกับการออกบัตรปกติ)
6. ค่าธรรมเนียม ทำบัตรประชาชนใหม่ 100 บาท
โดยทั่วไป จะใช้เวลาดำเนินการทั้งหมดไม่เกิน 15–30 นาที และสามารถรับเอกสารใหม่หลังเปลี่ยนคำนำหน้าชื่อหลังหย่า ทั้งนี้ เจ้าหน้าที่สำนักทะเบียนจะดำเนินการเปลี่ยนข้อมูลต่างๆ ให้โดยอัตโนมัติภายใต้ฐานทะเบียนราษฎร เช่น ทะเบียนบ้าน
ผลทางกฎหมายหลังเปลี่ยนคำนำหน้า
เมื่อดำเนินการเปลี่ยนแปลงคำนำหน้าชื่อหลังหย่า จะต้องเร่งดำเนินการเปลี่ยนแปลงเอกสารสำคัญทุกชนิดให้ตรงกัน เช่น หนังสือเดินทาง ใบขับขี่ ประกันสังคม เอกสารสถานศึกษา เอกสารธนาคาร เป็นต้น
ประเด็นปัญหาที่พบในทางปฏิบัติ
- ระบบบางหน่วยงานยังไม่อัปเดตทันที อาจต้องนำ “ใบรับรองการเปลี่ยนคำนำหน้า” จากสำนักทะเบียนไปยืนยันเพิ่มเติม
- เอกสารสัญญาที่เคยทำร่วมกับคู่สมรส ไม่ต้องแก้ไขย้อนหลัง เช่น สัญญาคู่สมรส สัญญาเงินกู้ แต่การทำธุรกรรมใหม่ควรใช้ชื่อ–คำนำหน้าตามปัจจุบัน
- การฟ้องคดี หากมีคดีอยู่ระหว่างพิจารณา ให้แจ้งต่อศาลเพื่อบันทึกข้อมูลให้ตรงกับชื่อใหม่
กรณีการหย่าที่ต่างประเทศ
จะต้องดำเนินการนำเอาคำพิพากษาหรือใบสำคัญการหย่าไป “รับรอง” ที่สถานกงสุลในประเทศที่ตนอาศัยอยู่และแปลเป็นภาษาไทย ก่อนนำไปจดทะเบียนรับรองที่สำนักงานเขตกรุงเทพมหานคร หรืออำเภอได้ทุกที่ และจากนั้นจึงจะดำเนินการเปลี่ยนแปลงคำนำหน้าได้
- การแจ้งบันทึกฐานะทางครอบครัว (คร. 22) และแจ้งเปลี่ยนคำนำหน้าชื่อ และหรือ นามสกุล หลังการหย่า
- นำคำพิพากษาหย่าที่มีผลบังคับใช้แล้วไปรับรองจากศาลสูงของแต่ละรัฐ (Landgericht) (ดูตัวอย่างรายละเอียดการรับรองเอกสารที่ "การรับรองเอกสารราชการเยอรมันพร้อมคำแปล")
- นำคำพิพากษาหย่าที่รับรองจากศาลสูงแล้ว ไปให้ล่าม/นักแปลภาษาไทยที่มีใบอนุญาตจากศาลประเทศนั้นๆ (ตัวอย่าง รายชื่อล่ามเยอรมันและนักแปลภาษาไทย ดูได้ที่นี่) แปลเป็นภาษาไทย
- นำคำพิพากษาหย่า (ตามข้อ 1) และคำแปล (ตามข้อ 2) มารับรองที่สถานกงสุลใหญ่ฯ (ตัวอย่างของประเทศเยอรมัน ค่ารับรองเอกสารพร้อมคำแปล 30 ยูโร - ดูรายละเอียดได้ที่ "การรับรองเอกสารราชการเยอรมันพร้อมคำแปล")
- นำคำพิพากษาหย่าและคำแปล ที่รับรองโดยสถานกงสุลใหญ่ฯ แล้ว (ตามข้อ 3) ไปรับรองต่อครั้งสุดท้าย
ที่กองสัญชาติและนิติกรณ์ ณ กรมการกงสุล กระทรวงการต่างประเทศ ถนนแจ้งวัฒนะ เขตหลักสี่ กรุงเทพฯ 10210 โทร. 02-575-1056-59 แฟกซ์ 02-575-1054 - นำคำพิพากษาหย่าและคำแปลที่รับรองจากกระทรวงการต่างประเทศ (ตามข้อ 4) ไปยื่นต่อนายทะเบียนเขต/อำเภอในประเทศไทยที่ท่านมีชื่อในทะเบียนบ้าน เพื่อขอให้บันทึกฐานะแห่งครอบครัวหลังการหย่า (คร. 22) และขอเปลี่ยนคำนำหน้าชื่อ และ/หรือ เปลี่ยนนามสกุลในทะเบียนบ้านภายหลังการหย่าต่อไป หลังจากนั้นจึงนำทะเบียนบ้านไปติดต่อขอทำบัตรประจำตัวประชาชนใหม่ต่อไป (การทำบัตรต้องไปทำด้วยตนเองเท่านั้น)
- หากท่านไม่สามารถเดินทางกลับไปประเทศไทยเพื่อดำเนินการด้วยตนเองได้ ท่านสามารถยื่นคำร้องขอทำหนังสือมอบอำนาจเพื่อเปลี่ยนคำนำหน้าชื่อ และ/หรือ ขอเปลี่ยนนามสกุลที่สถานกงสุลใหญ่ฯ
บทสรุป
การเปลี่ยนคำนำหน้าชื่อหลังการหย่าเป็นสิทธิพื้นฐานของหญิงไทยตามกฎหมาย ซึ่งสามารถดำเนินการ
ได้ง่าย ใช้เอกสารไม่มาก และทำได้ภายในวันเดียว ผู้หย่าขาดสามารถเลือกสถานะคำนำหน้าและนามสกุลได้ตามความสมัครใจโดยไม่มีข้อผูกมัดจากอดีตคู่สมรส อีกทั้งไม่กระทบต่อสิทธิอื่น ๆ ในชีวิตประจำวัน การรู้ขั้นตอนอย่างถูกต้องจะช่วยให้ประชาชนดำเนินเรื่องได้รวดเร็วและถูกต้องตามกฎหมาย ซึ่งการเปลี่ยนคำนำหน้าชื่อ “นาง” หรือ “นางสาว” หลังหย่าเป็นสิทธิส่วนบุคคลที่กฎหมายรับรองอย่างชัดเจน ผู้หญิงที่หย่าขาดแล้วสามารถ
เลือกคำนำหน้าชื่อตามต้องการโดยไม่ต้องได้รับความยินยอมจากอดีตคู่สมรส ขั้นตอนปฏิบัติไม่ซับซ้อน
สามารถดำเนินการที่สำนักทะเบียนได้โดยใช้หลักฐานการหย่าและบัตรประชาชนเท่านั้น แม้ไม่มีผลกระทบต่อสถานะทางกฎหมายอื่น แต่ควรปรับปรุงเอกสารสำคัญทุกประเภทให้ตรงกับข้อมูลใหม่เพื่อลดปัญหาในการทำธุรกรรมในอนาคตด้วย
⭐️ ปรึกษาทนายเบื้องต้นฟรี ง่ายๆผ่านทาง Free Q&A โดยไม่จำเป็นต้องระบุตัวตน
ปรึกษาทนายตัวจริง
สอบถามได้ทุกเรื่องราวทางกฎหมาย
"โดนโกง โดนประจาน" ปรึกษาได้ในคลิกเดียว
