การพยายามกระทำความผิด (Attempt) หลักเกณฑ์ “ลงมือแล้ว” กับ “เพียงตระเตรียมการ”

เมื่อใครก็ตามได้กระทำความผิดอาญาจนกระทั่ง “ความผิดสำเร็จ” บุคคลนั้นย่อมต้องมีความรับผิดทางอาญาและต้องรับโทษตามกฎหมายอย่างไม่ต้องสงสัย ตัวอย่างเช่น

• ฆ่าจนเกิดผลเป็นความตาย 
• ทำร้ายจนเกิดผลเป็นการบาดเจ็บ 
• วางเพลิงเผาทรัพย์จนเกิดผลเป็นเพลิงไหม้ขึ้น ฯลฯ 

อย่างไรก็ตาม สำหรับการกระทำบางลักษณะที่ถึงแม้ว่าความผิดจะยังไม่สำเร็จแต่ถ้ากระทำไปถึงขั้น “ตระเตรียมการ” หรือ “ลงมือ” กระทำความผิดแล้ว เช่นนี้กฎหมายก็เอาผิดกับบุคคลดังกล่าวด้วย ทั้งนี้ เพราะแม้ว่าความผิดจะยังไม่สำเร็จซึ่งยังไม่ปรากฏให้เห็นถึงผลลัพธ์ความเสียหายเป็นที่ประจักษ์ก็ตาม แต่กฎหมายเล็งเห็นว่าอันตรายและความเสียหายอาจเกิดจะขึ้นเต็มทีจึงจำเป็นต้องเอาผิดเพื่อป้องกันความเสียหายไว้ล่วงหน้า และในขณะเดียวกันก็เป็นการลงโทษผู้ลงมือหรือผู้ตระเตรียมการซึ่งมีจิตใจความคิดชั่วร้ายที่จะฝ่าฝืนกฎหมายและก่อความเสียหายแก่ผู้อื่น ถึงกระนั้น การตระเตรียมการกับการลงมือที่กล่าวถึงนี้ ไม่ได้เป็นเรื่องเดียวกัน โดยมีข้อแตกต่างกันทั้งรูปแบบการกระทำและผลทางกฎหมายที่จะได้รับ ในบทความนี้จะทำให้ท่านสามารถแยกแยะได้ว่าการลงมือคืออะไร การตระเตรียมการคืออะไร การกระทำทั้งสองรูปแบบนี้แตกต่างกันอย่างไร และให้ผลในทางกฎหมายอย่างไรบ้าง

การลงมือกระทำความผิด

เมื่อบุคคลใดก็ตามกระทำการบางอย่างไป ถึงแม้ว่าการกระทำนั้นจะยังไม่ทำให้ความผิดสำเร็จ กล่าวคือ 

ยังไม่ถึงขนาดทำให้คนตาย ทำให้คนบาดเจ็บ หรือทำให้ทรัพย์สินเกิดเพลิงไหม้ก็ตาม แต่กระทำนั้นก็ยังมีโอกาสที่จะเป็นความผิดฐานพยายามได้ (มาตรา 80 ประมวลกฎหมายอาญา) 

ตัวอย่างเช่น หากฆ่าคนจนถึงแก่ความตายแล้ว ย่อมมีความผิดอย่างแน่นอนตามมาตรา 288 ประมวลกฎหมายอาญา ซึ่งถือว่าความผิดสำเร็จแล้ว แต่ถึงแม้ว่าจะไม่ตายก็อาจเป็นความผิดฐานพยายามฆ่าได้ ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับว่า “ได้ลงมือฆ่า” แล้วหรือไม่ ถ้าลงมือฆ่าแล้ว ก็จะมีความผิดฐานพยายามฆ่าตามมาตรา 288 ประกอบมาตรา 80 ประมวลกฎหมายอาญา แต่ถ้ายังไม่ได้ลงมือฆ่าก็ไม่มีความผิดและไม่ต้องรับโทษใด ๆ

จากที่กล่าวมานี้จะเห็นได้ว่า “การลงมือ” ถือเป็นเครื่องชี้เป็นชี้ตายว่าการกระทำครั้งหนึ่ง ๆ จะเป็นความผิดอาญาที่ต้องรับโทษหรือไม่ จึงมีความจำเป็นต้องเข้าใจว่าการกระทำถึงขนาดไหนที่จะเรียกว่าเป็นการลงมือแล้วตามกฎหมาย โดยแยกอธิบายได้ดังนี้

การลงมือต้องเป็นการกระทำขั้นสุดท้าย

การกระทำที่จะเป็นการลงมือต้องถึงขนาดเป็นการกระทำขั้นสุดท้าย กล่าวคือ 

เป็นการกระทำสุดท้ายที่ไม่ต้องทำอะไรอีกต่อไปแล้วความผิดก็จะสำเร็จได้เอง 

ตัวอย่างเช่น ใช้สารพิษไซยาไนด์ผสมในอาหารเสิร์ฟให้ผู้อื่นรับประทาน เช่นนี้ถือเป็นการลงมือกระทำความผิดฐานฆ่าผู้อื่นแล้ว เพราะการนำอาหารที่ผสมสารพิษไปเสิร์ฟนั้นถือเป็นการกระทำขั้นสุดท้ายที่ผู้กระทำไม่ต้องทำอะไรอีกต่อไปแล้วเพียงแต่รอให้ผู้อื่นมารับประทานและถึงแก่ความตายไปในที่สุด ดังนี้ ณ จุดเวลาที่เสิร์ฟอาหาร ผู้กระทำจึงมีความผิดฐานพยายามฆ่าผู้อื่น ตามมาตรา 288 ประกอบมาตรา 80 ประมวลกฎหมายอาญา

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2143/2536

จำเลยเอายาเบื่อหนูใส่ในโอ่งน้ำดื่มของผู้เสียหายโดยมีเจตนาฆ่าผู้เสียหาย แต่ผู้เสียหายทราบเสียก่อนไม่ยอมดื่มน้ำดังกล่าวผู้เสียหายจึงไม่ถึงแก่ความตาย การกระทำของจำเลยมีความผิดตามมาตรา 288 ประกอบมาตรา 80

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1154/2533

จำเลยพาผู้เสียหายเป็นหญิงเดินทางจากที่พักไปยังท่าอากาศยาน โดยประสงค์จะพาออกจากประเทศไทย เพื่อรับจ้างให้เขาทำเมถุนกรรม แต่จำเลยถูกจับกุมเสียก่อนที่ท่าอากาศยานในขณะที่กำลังเข้าแถวขอรับบัตรเลขที่นั่งเครื่องบิน การกระทำของจำเลยเป็นขั้นตอนสุดท้ายของการดำเนินการพาผู้เสียหายออกไปจากประเทศไทย และใกล้ชิดต่อความผิดสำเร็จที่จะเกิดขึ้นพ้นขั้นตระเตรียมการแล้ว จำเลยมีความผิดฐานพยายามพาหญิงออกไปจากประเทศไทยเพื่อการรับจ้างให้เขาทำเมถุนกรรม ตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการค้าหญิงและเด็กหญิง พ.ศ. 2471 มาตรา 4 ประกอบมาตรา 80 ประมวลกฎหมายอาญา

การลงมือต้องเป็นการกระทำที่ชัดเจนไม่คลุมเครือ

การกระทำที่จะเป็นการลงมือต้องไม่คลุมเครือว่าผู้กระทำมีเจตนาที่จะกระทำความผิดหรือไม่ (อ้างอิงจาก LaFave, Criminal Law อ้างถึงใน เกียรติขจร วัจนะสวัสดิ์, คำอธิบายกฎหมายอาญาภาค ๑ เล่ม ๒)กล่าวคือ 

ต้องมีความชัดเจนเห็นเป็นประจักษ์ว่าผู้กระทำมีเจตนามุ่งหมายที่จะกระทำความผิดอาญา ซึ่งในบางกรณีแม้ว่าการกระทำจะยังไม่ถึงขั้นสุดท้ายก็ตาม แต่ถ้าหากมีความชัดเจนไม่คลุมเครือแล้วว่าผู้กระทำเจตนาที่จะกระทำผิด ก็ถือเป็นการลงมือแล้วเช่นกัน 

ตัวอย่างเช่น การใช้อาวุธปืนจ้องเล็งไปยังศีรษะของผู้อื่น ซึ่งหากมีการลั่นนกเหนี่ยวไกปืนออกไป การเหนี่ยวไกเช่นนี้ถือเป็นการกระทำขั้นสุดท้ายเนื่องจากผู้กระทำไม่ต้องทำอะไรอีกต่อไปแล้ว เพียงแต่รอให้กระสุนไปถูกศีรษะของผู้อื่นเท่านั้น อย่างไรก็ตาม ถึงแม้ว่าผู้กระทำจะยังไม่ได้เหนี่ยวไกปืน เพียงแต่จ้องเล็งไปที่ศีรษะของผู้อื่นก็มีความชัดเจนไม่คลุมเครือแล้วว่าผู้กระทำมีเจตนามุ่งหมายที่จะฆ่าผู้นั้นให้ถึงแก่ความตาย ดังนี้ ณ จุดเวลาที่จ้องอาวุธปืนไปทางศีรษะของผู้อื่น ผู้กระทำย่อมมีความผิดฐานพยายามฆ่าผู้อื่น ตามมาตรา 288 ประกอบมาตรา 80 ประมวลกฎหมายอาญา (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1746 /2518)

⭐️ ปรึกษาทนายเบื้องต้นฟรี ง่ายๆผ่านทาง Free Q&A โดยไม่จำเป็นต้องระบุตัวตน

Q : อยากติดต่อค่ะ ปรึกษาเรื่องพยายามฆ่า
Q : โดนพยายามข่มขืน อยากให้ช่วยเขียนร่างสัญญา
Q : ผมถูกกลุ่มคนผู้ไม่หวังดีพยายามทำให้ช่อง Youtube ของผมถูกลบ

การตระเตรียมการกระทำความผิด

การกระทำที่จะเป็นการตระเตรียมการจะต้องมีการแสดงออกว่าได้ริเริ่มเตรียมการที่จะกระทำความผิดอาญาแล้ว แต่ต้องยังไม่ถึงขนาดเป็นการลงมือกระทำความผิดตามที่กล่าวมาข้างต้น ทั้งนี้ การตระเตรียมการกระทำความผิดนั้น กฎหมายกำหนดให้เป็นความผิดเฉพาะสำหรับบางฐานความผิดเท่านั้น ซึ่งจะแตกต่างจากการลงมือกระทำความผิด (พยายามกระทำความผิด) ที่กฎหมายกำหนดให้เป็นความผิดไว้เป็นการทั่วไปใช้ได้กับความผิดทุกฐาน ตัวอย่างการตระเตรียมการที่กฎหมายกำหนดไว้เป็นความผิด เช่น 

• ความผิดฐานตระเตรียมการก่อการร้าย ตามมาตรา 135/2 
• ความผิดฐานวางเพลิงเผาทรัพย์ ตามมาตรา 219 เป็นต้น

จุดตัด “ลงมือ” กับ “ตระเตรียมการ”

ในทางกฎหมายมีคำอธิบายว่า ลำดับของการกระทำในทางอาญาไล่เรียงไปตามลำดับดังนี้

1. การคิด
2. การตัดสินใจ/การตกลงใจ
3. การตระเตรียมการ
4. การลงมือ 

ตัวอย่างเช่น คิดลังเลอยู่ในใจว่าจะเผาบ้านผู้อื่นหรือไม่ เมื่อคิดทบทวนดีแล้วจึงได้ตัดสินใจว่าจะเผา แล้วเริ่มตระเตรียมวัตถุไวไฟสำหรับใช้จุดไฟเผา และถึงที่สุดก็ไปลงมือเผาบ้านผู้อื่น จากตัวอย่างนี้ แสดงให้เห็นว่าการตระเตรียมการกับการลงมือกระทำความผิดเป็นคนละขั้นตอนแยกต่างหากจากกันอย่างชัดเจน อาจกล่าวได้ว่า ถ้าเพียงตระเตรียมการย่อมไม่เป็นการลงมือ ถ้าลงมือแล้วย่อมไม่เป็นการตระเตรียมการ รูปแบบของการกระทำทั้งสองนี้จะเกิดขึ้นพร้อมกันไม่ได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1291/2518) ทั้งนี้จะต้องพิจารณาตามลักษณะของความผิดแต่ละฐานเป็นรายกรณีไป โดยมีตัวอย่างสำคัญในการแยกแยะจุดตัดของการลงมือกับการตระเตรียมการ ดังต่อไปนี้

🔎 ค้นหาคำพิพากษาฎีกาที่เกี่ยวข้องเพิ่มเติม ผ่านทางระบบ ค้นหาฎีกา ของ Legardy

ความผิดฐานฆ่าผู้อื่น

ความผิดฐานฆ่าผู้อื่น หากได้มีการใช้งานอาวุธพร้อมที่จะกระทำกับผู้อื่น ย่อมถือเป็นการลงมือกระทำความผิดพ้นจากการตระเตรียมการแล้ว เช่น การง้างมีดจะแทงหรือจ้องเล็งปืนไปจะยิงที่อวัยวะสำคัญ แต่หากเป็นการจัดหาหรือเตรียมอาวุธเป็นแต่เพียงการตระเตรียมการกระทำความผิดเท่านั้น

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 147/2504 (ประชุมใหญ่)

การที่จำเลยยกปืนที่พร้อมจะยิงจ้องไปทางเจ้าพนักงานตำรวจโดยเจตนาที่จะยิง แม้ยังมิทันขึ้นนกปืนก็เป็นพยายามกระทำความผิดฐานฆ่าเจ้าพนักงานผู้กระทำการตามหน้าที่แล้ว เพราะการลงมือยิงได้เริ่มต้นขึ้นแล้วตั้งแต่ยกปืนที่พร้อมจะยิงได้เล็งไปยังเป้าหมาย

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1746/2518

การที่จำเลยยกปืนที่บรรจุกระสุนซึ่งพร้อมยิงได้จ้องไปยังผู้เสียหายโดยมีเจตนาที่จะยิงแม้ไม่ได้ความชัดว่าปืนได้ขึ้นนกแล้วหรือยัง หรือนิ้วมือจำเลยแตะอยู่ในไกปืนพร้อมที่จะยิงได้แล้วหรือไม่ จำเลยก็มีความผิดฐานพยายามฆ่าผู้อื่นแล้ว

ความผิดฐานวางเพลิงเผาทรัพย์

ความผิดฐานวางเพลิงเผาทรัพย์นั้น หากมีการใช้วัตถุไวไฟเพื่อเป็นเชื้อเพลิงแล้ว ย่อมถือเป็นการลงมือกระทำความผิดพ้นจากการตระเตรียมการ แต่หากเพียงจัดหาหรือเตรียมจะใช้ ไม่ว่าจะได้แสดงให้เห็นชัดเจนเพียงใดว่าจะใช้เป็นเชื้อเพลิง ก็ยังไม่ถึงขั้นลงมือเป็นแต่เพียงการตระเตรียมการกระทำความผิดเท่านั้น

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 557/2474

จำเลยใช้ให้ลูกจ้างเปิดน้ำมันก๊าด 10 ปีบแล้วเอาผ้าใส่ในปีบที่เปิดนำไปตั้งหลังเรือน ยังไม่เป็นความผิดฐานพยายามตามกฎหมาย เป็นแต่เพียงเตรียมการวางเพลิงไว้

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 204/2475

จำเลยเอาน้ำมันเบนซินราดบนเครื่องใช้ในห้องจนเปียกโชก โดยเจตนาจะวางเพลิง แต่จำเลยทำการไม่สำเร็จ มีความผิดฐานพยายามวางเพลิง

บทความที่คุณอาจสนใจ

• รอลงอาญาคืออะไร? ทำไมต้องรอลงอาญา? บทความนี้มีคำตอบ
• คดีอาญายอมความได้ไหม?

ความผิดฐานข่มขืนกระทำชำเรา

ความผิดฐานข่มขืนกระทำชำเรานั้น หากมีการใช้อวัยวะเพศใกล้ชิดกับอวัยวะเพศ ทวารหนัก หรือช่องปากของผู้อื่น แม้จะยังไม่ได้สอดใส่ล่วงล้ำเข้าไปก็ตาม ถือเป็นการลงมือกระทำความผิดพ้นจากการตระเตรียมการ แต่หากเป็นเพียงการลวนลาม เช่น การจับอวัยวะเพศหรือหน้าอก หรือการเตรียมที่จะถอดกางเกง ยังไม่ถึงขั้นลงมือเป็นแต่เพียงการตระเตรียมการกระทำความผิดเท่านั้น (แต่เป็นความผิดฐานกระทำอนาจารแล้ว)

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6816/2554

ความผิดฐานพยายามข่มขืนกระทำชำเรา ผู้กระทำต้องใช้อวัยวะเพศของตนกระทำในลักษณะใกล้ชิดพร้อมที่จะใช้สอดใส่กับอวัยวะเพศของผู้ถูกกระทำ การกระทำของจำเลยที่ใช้แรงกายบังคับฉุดกระชากลากตัวผู้เสียหายเข้าไปในห้องน้ำ ถอดกางเกงชั้นนอกและกางเกงในของผู้เสียหายออก แล้วจับนมและอวัยวะเพศของผู้เสียหาย ซึ่งถือเป็นการกระทำการลวนลามผู้เสียหายแล้ว แต่จำเลยยังไม่ได้ถอดกางเกงที่ตนเองสวมใส่ออก การกระทำของจำเลยจึงยังไม่ถึงขั้นที่พยายามใช้อวัยวะเพศของตนเองสอดใส่เข้าไปในอวัยวะเพศของผู้เสียหาย จึงยังไม่อยู่ในวิสัยที่จะกระทำการข่มขืนกระทำชำเราผู้เสียหายได้ เป็นความผิดเพียงฐานกระทำอนาจารเท่านั้น

อ่านคำปรึกษาจริง พร้อมคำตอบจากทนายความผู้เชี่ยวชาญ 

• ปรึกษาคดีข่มขืนครับ
• คดีข่มขืนเมื่อ2ปีก่อน
• แบบนี้เรียกข่มขืนไหมครับ

บทสรุป

สาระสำคัญของ การพยายามกระทำความผิด (Attempt) อยู่ที่ “ลงมือแล้วหรือยัง” ไม่ใช่แค่คิดหรือเตรียมการ เพราะเมื่อเข้าข่าย ลงมือกระทำความผิด ตาม มาตรา 80 แล้ว แม้ ความผิดยังไม่สำเร็จ ก็มีโอกาสต้องรับโทษได้ทันที โดยศาลมักพิจารณาจาก 2 แกนหลักคือ (1) เป็น การกระทำขั้นสุดท้าย ที่ใกล้ความสำเร็จมาก และ (2) การกระทำ ชัดเจนไม่คลุมเครือ ว่ามุ่งหมายทำผิด ขณะที่ ตระเตรียมการกระทำความผิด โดยหลักยังไม่ผิดทั่วไป เว้นแต่เป็นกรณีที่กฎหมายกำหนดไว้เฉพาะฐานความผิด จุดตัดสำคัญจึงอยู่ที่ “พ้นขั้นตระเตรียมการ” ไปสู่ “การลงมือ” ซึ่งต้องดู พฤติการณ์และฐานความผิดเป็นรายกรณี เช่น พยายามฆ่า, พยายามวางเพลิง, และ พยายามข่มขืน ว่าการกระทำเข้าใกล้ผลสำเร็จมากพอหรือยัง และชัดเจนต่อเจตนามากน้อยเพียงใด